Netkæfa
Björn Davíðsson kerfisstjóri hjá Snerpu á Ísafirði skrifar um varnir gegn ruslpósti á Internetinu.

Eftir því sem Internetið verður aðgengilegra fyrir almenning um allan heim, sjá æ fleiri sér hag í því að nýta sér það. Ekki er þó öll notkun þess til fyrirmyndar og þess fleiri sem hafa aðgang að netinu, þess meir líkist það þverskurði af þjóðfélögum heimsins. Einnig dekkri hliðunum. Þeir sem telja sig „ráða Internetinu“ (þ.e. kerfisstjórar) ef svo má taka til orða, hafa þó reynt að stemma stigu við notkun sem þeir af sinni óþrjótandi visku telja óæskilega. Ein tegund af þessarri óæskilegu notkun er það sem í daglegu tali er kallað ruslpóstur og flestar netþjónustur banna dreifingu ruslpósts, nánar tiltekið „óumbeðinn fjöldapóst“, á netum sínum, en eins og gengur er áhugi og geta við að framfylgja þessu misjöfn.

Ruslpóstur er jafnan nefndur Spam í netheimum, en nafnið er tilkomið frá nafni kjötbúðings nokkurs, sem spaugað var með í mynd Monty Python gengisins þar sem uppistaðan í öllum réttum veitingahúss nokkurs var Spam. Ef við snörum þessu síðan á íslensku, þá má nota orðið kæfa, eða netkæfa yfir fyrirbrigðið, orð sem lýsir nokkuð bókstaflega megineinkenni svona sendinga. Því að nú komum við að því hver er helsta ástæða fyrir því að kerfisstjórum og netumsjónarmönnum er svona illa við netkæfuna. Það er hægt að senda frá sér, án mikillar fyrirhafnar milljónir tölvupósta þar sem ákveðin þjónusta eða vara er kynnt með því að senda blint á stór söfn netfanga. Enn minni fyrirhöfn felst í því að senda nokkur þúsund netföng og eitt bréf á póstmiðlara sem dreifir síðan skeytinu á öll netföngin. Þannig er nokkrum tugum eða jafnvel hundurðum póstmiðlara sent eitt eintak hverjum og á stuttum tíma er sendandinn búinn að losa sig við gífurlegan fjölda sendinga „ókeypis“.

En – í fyrsta lagi er ekkert ókeypis. Þó að sendandinn hafi losað sig við mikinn fjölda póstsendinga á stuttum tíma, þá valda svona sendingar miklu álagi á póstþjóna og netsambönd, ekki síst vegna þess að þegar sent er blint, þ.e. án þess að þekkja nokkuð til móttakenda, er ávallt töluvert um að netföng séu ógild eða röng og er slíkur póstur þá endursendur skv. stöðlum Internetsins. Þar sem sendandinn hefur engan áhuga á því að fá póst sem ekki er hægt að afhenda endursendan er netfang sendanda jafnan falsað og eykur þetta enn á álagið sem af þessu stafar. Síðan er að sjálfsögðu gremja móttakenda sem fá óumbeðið alls konar gylliboð sem gagnast að öllu jöfnu aldrei.

Þó svona sendingar séu bannaðar að öllu jöfnu, þá er freistingin í þessa „ókeypis“ kynningu oft svo mikil að margir láta til leiðast. Þar sem viðkomandi gerir sér jafnan grein fyrir því að verið er að brjóta notkunarreglur, er oft reynt að dylja hvernig bréfið var sent inn á Netið og mjög algengt er að notuð sé aðferðin sem lýst er hér að ofan, þ.e. að losa sig (og netþjónustu sendandans) við að koma bréfum á áfangastað, með því að nýta sér opna póstmiðlara „úti í bæ“ sem geta í raun verið hvar sem er í heiminum. Þannig er fyrirhöfninni og kostnaðinum velt yfir á aðra og minni hætta á að netþjónusta sendandans verði vör við uppátækið.

Þeir sem eiga þessa opnu póstmiðlara lenda núorðið í töluverðum vanda vegna þessarra óvelkomnu sendinga. Í fyrsta lagi verða póstmiðlarar og netsambönd viðkomandi fyrir miklu en tímabundnu álagi, og þar sem treyst er á aðkeypta þjónustu er jafnvel enginn sem tekur eftir misnotkuninni. Hinsvegar hefur færst í aukana að netþjónustur eru farnar að setja upp sjálfvirkar varnir gegn svona sendingum, varnir sem felast m.a. í því að skrá misnotkun og hafna tengingum frá póstmiðlurum sem áframsenda netkæfu. Nokkur slík skráningarkerfi eru í gangi og er það þekktasta miðlægt kerfi sem nefnist MAPS (http://maps.vix.com) og er rekið af þekktum netgúru, Paul Vixie að nafni. Allar færslur í MAPS gagnagrunninn eru gerðar handvirkt og þurfa þeir sem lenda á þessum svarta lista Internetsins, því að hafa brotið nokkuð gróflega og ítrekað af sér til að lenda á listanum auk þess að hunsa beiðnir um að færa sig til betri vegar. Þannig geta þeir sem vilja ekkert með þannig skúrka hafa, einangrað sig frá þeim með því að notast við MAPS-listann sem þýðir í raun að búið er til einskonar svarthol í Netið sem öll netumferð viðkomandi lendir í! Ef viðkomandi bætir sig er hann tekinn út af listanum og hverfur þá svartholið hjá öllum áskrifendum listans um leið. - Svona listi er því gjarna nefndur Realtime Blackhole List eða RBL.

Vegna þess hversu öflugt verkfæri MAPS-listinn er, er mjög lítið um að hann útiloki umferð. Þeir sem lenda á honum, fara yfirleitt strax út aftur (með breytta notendaskilmála) eða hætta hreinlega rekstri ella. Nýrri RBL listar hafa verið að koma fram í dagsljósið og ber öllu meira á þeim. Þekktastir þeirra eru ORBS (http://www.orbs.org) og IMRSS (http://www.imrss.org) listarnir. ORBS listinn vinnur þannig að hver sem er getur skráð í hann póstmiðlara sem grunaður er um að hleypa netkæfu þriðja aðila í gegn um sig og sendir skráningarkerfið þá prufuskeyti um viðkomandi miðlara. Ef skeytið skilar sér í gegn er miðlarinn opinn og hann fer inn á listann, auk þess sem umsjónarmanni (postmaster) viðkomandi léns er send aðvörun um skráninguna. Eftir að búið er að loka fyrir áframsendingar í viðkomandi póstmiðlara, er hægt að taka hann út af listanum með því að fylla út form í skráningarkerfinu og fer þá viðkomandi strax út af listanum. Hinsvegar er þá aftur sent prufuskeyti og ef það kemst í gegn getur verið erfiðara að afskrá póstmiðlarann á ný. IMRSS listinn vinnur hinsvegar svipað og vefleitarvél að því leyti að hann leitar skipulega að opnum póstmiðlurum og skráir þá sjálfvirkt. Þeir fara síðan ekki af listanum fyrr en þeir hafa hafnað áframsendingu prufuskeytis.

Með því að nota einn eða fleiri af þessum listum er þannig hægt að koma sér upp mismunandi stífum vörnum gegn netkæfu. Öflugasta vörnin er MAPS-listinn og IMRSS-listinn saman en IMRSS-listinn veldur hinsvegar því að miklum fjölda póstþjóna er neitað um sambönd, jafnvel án þess að nokkurn tíma hafi komið frá þeim kæfa. Þessir póstþjónar hafa það eitt á móti sér að vera rangt stilltir, þ.e. hver sem er í heiminum getur notað þá og etv. einungis tímaspursmál hvenær næsti netkæfuþrjótur notar þá.

Hins vegar má telja nokkuð öruggt að póstmiðlari sem er skráður í ORBS-listann, hefur verið misnotaður og er sjálfsagt að nota þennan lista til að hindra móttöku á pósti frá póstmiðlurum sem hafa þannig verið misnotaðir, því að á meðan þeir eru ekki lagfærðir er nokkuð öruggt að misnotkunin kemur til með að endurtaka sig. Á heimasíðum þessarra lista eru ítarlegar leiðbeiningar um hvernig hægt er að hagnýta sér þá og verður ekki farið nánar í það hér en jafnframt er bent á að hægt er að nýta sér þá vernd sem þessir listar veita með því að fá netþjónustuaðila sinn til að setja vörnina upp hjá sér.

Við hjá Snerpu höfum notað MAPS listann frá upphafi starfrækslu netþjónustu okkar og ORBS listann frá því hann var settur upp á miðju síðasta ári og sú reynsla sem við höfum af þessum listum er mjög góð. Netkæfa er innan við 10% af því sem hún væri ella og þeir sem lenda inni á ORBS-listanum fyrir slysni (rangt stillta póstþjóna) eru í nær öllum tilfellum einungis þar í þann stutta tíma sem tekur að lagfæra viðkomandi póstþjón. Við hvetjum því hiklaust þá sem telja sig verða fyrir ónæði af netkæfu að nota þessa lista.

Ísafirði 28. apríl 1999
Björn Davíðsson.