Hinir ósnertanlegu
Stjórnendur Landssímans leyfa sér hvað sem er í krafti ósnertanleika síns, segir Björn Davíðsson kerfisstjóri hjá Snerpu á Ísafirði.

Nú undanfarið hafa á ný vaknað umræður og fréttir af starfsemi Landssímans (LÍ) eftir að þjóðinni var kunngerður afraksturinn af starfsemi fyrirtækisins sl. ár. Ber þar hæst að hreinn hagnaður fyrirtækisins var tæpir 2,2 milljarðar króna auk þess sem afskriftir námu öðrum tveimur milljörðum en þær nema rúmum 23% af heildarrekstrarkostnaði. Hagnaður varð 28,4% á meðan hagnaður annarra símafélaga á Norðurlöndum var hvergi yfir 9,5% á árinu 1997.

Lykilatriðið í þessarri velgengni LÍ er að fyrirtækið er ósnertanlegt. Allar markaðsaðgerðir þess, í hvaða formi sem er eru framkvæmdar í skjóli stærðar og einokunaraðstöðu með það að markmiði að valda sem mestum skaða hjá samkeppnisaðilum, helst svo miklum að þeir séu neyddir út úr starfsgreininni. Þannig hagnýtir fyrirtækið sér í samkeppni að það er jafnframt eigandi að fjárfestingum sem staðið hafa yfir í 90 ára einokunarsögu þess og þær deildir fyrirtækisins sem eiga í samkeppni á hinum almenna markaði geta nú gengið í þessar fjárfestingar að eigin geðþótta til að tryggja sér aukna markaðshlutdeild, t.a.m. á Internetmarkaði, þar sem LÍ var með buxurnar á hælunum þegar loks var farið af stað. Þegar samkeppnisaðilar hafa bent á þetta hefur jafnan verið bent á að upplýsingar um þetta liggi ekki á lausu, því að ef að ef LÍ hefur ekki getað legið á upplýsingum, þá er því borið við að þær séu ekki til (lesist kostnaðargreiningarskortur). Jafnframt mismunar fyrirtækið viðskiptavinum sínum gífurlega þegar hentar.

Frá 1994, hefur Samkeppnisstofnun (SKS) haft afskipti með formlegum hætti, af á þriðja tug mála er varða meinta óeðlilega viðskiptahætti LÍ. Framan af tók úrvinnsla þessarra mála um 5 mánuði hvert en lengist sífellt. Ástæðan er sú að LÍ nýtir sér nú til fullnustu alla mögulega og ómögulega fresti til að skila af sér umbeðnum gögnum, auk þess sem málum er jafnan áfrýjað þrátt fyrir að dagljóst sé að þau eru töpuð. Allt er þetta gert í skjóli þess að á meðan LÍ þarf ekki að fara eftir fyrirmælum SKS, að þá er hægt að svindla á meðan. Þá er hvert hugsanlegt tækifæri til að hunsa úrskurði SKS gripið enda þarf þá að taka viðkomandi mál fyrir frá upphafi á ný. Síðasta útspilið er að hunsa blákalt tilmæli SKS um frestun gjaldskrárbreytinga sem miða að því að samkeppnisaðili sé verðlagður út af markaðnum. Þetta er þó ekki í fyrsta sinn og vil ég rekja nokkur dæmi.

Í ákvörðunarorðum SKS nr. 41/1997 segir að óheimilt sé að tvinna saman viðskipti fjarskiptaþjónustu og aðra þjónustu félagsins. Landssíminn bauð í kjölfarið viðskiptavinum í GSM-þjónustu upp á sk. ,,Vinir og vandamenn" þjónustuflokk, þar sem hægt er að hringja á lægra verði í þrjá viðmælendur sem geta verið í almenna talsímakerfinu eða NMT-farsímakerfinu. SKS hafðist ekki að þrátt fyrir að þetta væri klárt lögbrot og í svari við fsp. Lúðvíks Bergvinssonar til viðskiptaráðherra var svarið að ,,[það] hefur ekki reynt á það hvort að tilvik það sem nefnt er í fyrirspurninni sé samþýðanlegt samkeppnislögum."

Í svari sem unnið er af LÍ við fsp. til samgönguráðherra frá Lúðvík Bergvinssyni kemur fram að LÍ telur sig ekki lengur bundinn af 11. gr laga um starfsemi sína. Þar segir að óheimilt sé að nota fjármagn frá rekstri, sem grundvallast á rekstrarleyfi, til þess að lækka verð á búnaði eða þjónustu sem seld er í samkeppni. Þá hafnar LÍ þinginu um upplýsingar um sölu bandvíddar til og frá landinu en segir einungis að ónýtt bandvídd hafi verið seld ,,öðrum aðilum". Engin umræða varð um þetta á þinginu og verður að álíta að LÍ hafi nú fengið frjálsar hendur um þetta.

Nú um sl. mánaðamót skyldi enn hunsa gildandi fyrirmæli SKS. Farsímaþjónusta er almennt lækkuð um 18-21% og því borið við að hagnaðurinn af farsímaþjónustunni sé orðinn 800 milljónir og mál komið til að staldra við. Það væri fróðlegt að sjá og hefur margoft verið um beðið að LÍ birti niðurstöðutölur úr rekstrarreikningum fyrir þessar deildir. En, nei takk. Það kemur ekki til greina að fá að sjá hve mikill hluti þessa hagnaðar myndaðist í NMT-farsímakerfinu, þar sem tekjur LÍ eru það miklar að nú eru notendum sem eru með yfir 300.000 kr. reikninga á mánuði boðinn 5% stórnotendaafsláttur (hugtakið magnafsláttur þekkist ekki hjá LÍ).

Skv. reglum EES skal LÍ selja aðgang að grunnkerfi sínu og skal gjaldtakan taka mið af kostnaði. Til að sýna fram á hrópandi ósamræmi vil ég taka eftirfarandi dæmi. Fyrir að leigja 512 kbit/s gagnaflutningslínu frá Ísafirði til Reykjavíkur vill LÍ fá kr. 460.798,- á mánuði. Að flytja hefðbundið magn gagna mv. línu af þessarri bandvídd með ISDN um talsímakerfið kostar hinsvegar á bilinu kr. 164.828,- til kr. 245.697,- Hér er ekkert samræmi á milli og skýringar engar. Að segja að bandvíddin sé frátekin sem leigð lína en ekki sem ISDN-rás er marklaust bull, enda þarf LÍ að leggja til ISDN-rás hvenær sem óskað er eftir sambandi um hana. Auk þess er burðargeta ljósleiðarans út á land ekki nýtt nema að mjög litlum hluta og langt í það að sjái fyrir því að hann verði fullnýttur.

Þá vekur einnig athygli að þjónustan umdeilda, ,,Vinir og vandamenn" sem LÍ telur sjálfsagða í GSM-kerfinu hefur enn ekki litið dagsins ljós í almenna talsímakerfinu sem rekið er í virkri einokun. T.d. hafa samtök netverja margítrekað óskað eftir slíkum þjónustuflokki, sem gerði þeim kleift að nota Internetið án þess að stofna til tugþúsundakróna símreikninga um leið. LÍ virðist ekki bera hag neytenda í brjósti í sama mæli þarna og í GSM-kerfinu. Ekki sér LÍ heldur ástæðu til að hagga við neinu í þeim hluta rekstursins þar sem 2/3 hlutar hagnaðarins myndast.

Nú stendur fyrir dyrum að einkavinavæða LÍ. Um þetta atriði skulu hinir raunverulegu eigendur þessarar samfélagsþjónustu engu fá að ráða. Það væri mikið glapræði ef nýtt þing mun samþykkja sölu á LÍ í óbreyttri mynd. Ef menn vilja selja er hinsvegar ekkert að því að selja þá þætti sem eru í samkeppni á almennum markaði, eins og t.d. Internetþjónustuna og GSM-kerfið. NMT-farsímakerfið, almenna símakerfið og grunnnetið er hinsvegar rekin í virkri einokun og væri enn einn glæpurinn að selja þessa starfsemi til ,,fagfjárfestanna" fyrir gjafverð eins og stefnt er að.

Ísafirði 6. apríl 1999
Björn Davíðsson.