Þegar fjallað er um framtíð fjarskipta, verður ekki hjá því komist að koma við á flestum þeim sviðum sem að þeim snúa. Möguleikar Vestfirðinga sem annars landsbyggðarfólks byggjast að miklu leyti á því hvernig mun takast að hagnýta fjarskipti í allra næstu framtíð, jafnt sem lengra inn í framtíðina. Þess vegna er afar mikilvægt að rétt sé haldið á, svo mikilvægt, að rétt er að segja að um fjöregg sé að ræða.

Þegar horft er til framtíðar er oft gott að líta fyrst til baka um farinn veg og sjá hvað áunnist hefur. Það eru ekkert mörg ár síðan lagður var inn sjálfvirkur sími hér á Vestfjörðum. Flest munum við a.m.k. eftir því. Það þótti mikil bylting að geta valið númer viðmælandans sjálfur en ekki þurfa að sitja undir því hvort daman á ,,miðstöð" væri annaðhvort upptekin eða bara búin að loka afgreiðslunni þann daginn.

Fljótlega varð helsta baráttumál okkar að lækka kostnað við langlínusímtöl sem var t.d. um fimmfalt dýrara í krónum talið árið 1992 en í dag. Þessi barátta stóð mjög oft í höfuðborgarbúum og ályktaði borgarstjórn í Reykjavík ítrekað í þá veru að ekki væri hægt að jafna þessi gjöld, og fyrir um tuttugu árum lýsti þáverandi samgönguráðherra, Steingrímur Hermannson, raunar þingmaður Vestfirðinga, yfir að ,,hann vildi framkvæma skrefatalninguna þannig að hún raskaði ekki alltof mikið venjum manna varðandi símnotkun hér á þéttbýlissvæðinu" en innanbæjarnotkun um kvöld og helgar var þá án skrefatalningar á meðan langlínusímtöl voru nokkuð dýrari en símtal til Danmerkur er í dag.

Mikið hefur áunnist í þessum efnum fyrir Vestfirðinga sem aðra. Það hafðist að lokum að jafna símkostnað á landinu, jafnvel þó ekki sé lengur litið á símaþjónustu sem samfélagsþjónustu á borð við rafveitu eða vatnsveitu.

Frá árinu 1992 hafa landsmenn getað notið stereo hljóðútsendinga í sjónvarpi, það er, ef þeir búa á suðvesturhorninu. Öðrum hefur í öll þessi ár, raunar sömu árin og ljósleiðarasamband hefur verið hingað á kjálkann, verið raðað í annan flokk og hlusta þeir enn í mono og engin breyting þar á sjáanleg. Þrátt fyrir að þessi sami ljósleiðari liggi alla leið upp á Bolafjall hefur útvarp allra landsmanna ekki getað framfylgt gamalli málsgrein útvarpslaga um að sjónvarpa til næstu fiskimiða. Er þar kannski um að kenna að það sé of dýrt að flytja efnið?

Sagt er að samkeppni sé af hinu góða, bæði fyrir þá sem þjónustu veita og eins fyrir neytendur. Ekki ætla ég að efa það hér. Áhrif þessa sjást vel, t.d. í rekstri NMT-farsímakerfisins þar sem samkeppni hefur skort frá upphafi rekstrar þess árið 1986, m.a. í því að þjónusta við t.d. sjófarendur er, a.m.k. að þeirra dómi, lakari en áður og eins að gjaldskráin hefur setið eftir við lækkanir á annarri þjónustu sem á í samkeppni.

Nú virðist því miður það sama vera uppi á teningnum hvað varðar verðlagningu á leigðum samböndum á ljósleiðaranum út á land. Einu lækkanirnar sem máli skipta eru innan deilda hjá Landssímanum, þannig að hann geti betur keppt við þau fáu fyrirtæki sem starfa í fjarskiptum úti á landi. Eins og sjá má af skýringarmynd með þessu erindi, þá skortir verulega mikið á að verðlag á leigðum fjarskiptasamböndum í þessarri sameign þjóðarinnar sé í líkingu við það sem gerist í nágrannalöndum okkar, hvað þá að landsbyggðin sé samkeppnishæf við suðvesturhornið. Þar með er atvinnustarfsemi úti á landi settar verulegar skorður við þróun á hvers konar þjónustu og samkeppni í virðisaukandi fjarskiptaþjónustu enn þann dag í dag. Við höfum barist hart og mikið fyrir því að okkur verði gert kleift að nýta þau tækifæri sem felast í fjarskiptum, jafnt innan fjórðungs sem utan, og því eru það mikil vonbrigði að fá jafn naumt skammtað úr þessu trogi sem við eigum jú öll.

Okkur þótti hart fyrir hálfum öðrum áratug, þegar einokunarstefna ríkisins á Ríkisútvarpinu varð til þess að verkfall opinberra starfsmanna setti okkur í fjarskiptalega einangrun svo vikum skipti árið 1984. Svo hart að tíu Ísfirðingar, þ.á.m. núverandi aðstoðarmaður samgönguráðherra, hlaut, þá grunnskólanemandi, hæstaréttardóm og áritun í sakaskrá fyrir að reyna af sjálfsdáðum að bæta úr ástandinu. Nauðsyn brýtur lög, sögðu menn þá. Enn eimir því miður eftir af þessarri einokunarstefnu, þar sem einungis Landssímanum er gert kleift að leigja línuleiðir í grunnkerfinu af sama Landssíma, aðrir skulu standa skörinni lægra, a.m.k. nokkur misseri til viðbótar. Látum það ekki henda okkur að íslenskt fjarskiptaumhverfi verði landsbyggðinni það fjandsamlegt að í óefni fari enn á ný. Við skulum snúa vörn í sókn.

Umræðuefnið er framtíðin, svo þangað skulum við halda og spyrja, hvað ef? Hvað ef? - Hvað þarf að gera - hverjar þurfa áherslurnar að vera, til að tryggja sem mest og best fjarskipti í framtíðinni og hagnýtingu þeirra? - Það er ljóst af áðurnefndu að löng er leiðin enn að litlum lúxusum eins og frambærilegum sjónvarpsútsendingum, hvað þá að við Vestfirðingar, munum njóta jafnræðis í hagnýtingu fjarskipta á grunnneti Landssímans. Sumir hafa sagt að það sé vissulega viðskiptalegur grundvöllur fyrir slíku og ég er sjálfur sammála því. Hinsvegar er ljóst að það verður einungis á öflugan pólitískan hátt, sem ráðist verður í breytingar hvað varðar aðgang að almenna fjarskiptanetinu, eins og þegar landið var gert að einu gjaldsvæði í almennri talsímaþjónustu. Vonandi er sá vilji nógu sterkur til að af þeim breytingum verði.

Lokaorðin eru þessi. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir Vestfirðinga, sem og alla landsmenn, að þegar kemur að þeim sjálfsagða hlut að íslenska ríkið losi sig út úr samkeppni við sjálfbært atvinnulíf, með sölu Landssímans, að tryggt sé með öllum tiltækum ráðum að slík breyting leggi ekki þá auðlind sem grunnnetið er, óafturkallanlega í hendur þeirra, sem eðlilega vilja ná sem flestum krónum út úr þeim rekstri. Þess vegna þarf að skipta sem fyrst Landssímanum í þann hluta sem áður þótti sjálfsagt að kalla samfélagsþjónustu, allar jarðsímalagnir, jarðstöðvar og sæstrengi ásamt tengigrindum eða þann hluta sem við köllum grunnnetið og síðan í allt hitt, það er talsímanetið, farsímanetin, gagnaflutningsþjónustur, tölvuþjónustur og fleira. Restin sem ég nefndi, að NMT-farsímakerfinu undanskildu, á öll í samkeppni á markaðnum, þó mismikilli, og ég sé ekkert að því að einkavæða hana, svo framarlega sem tryggt er að eignaraðild verði dreifð og að ekki sé hætta á einokun í krafti stærðar. Raunar er mér nokkur furða að undirbúningi þessarar einkavæðingar, því hún virðist helst hafa falist í því að hundruðum milljóna króna hefur verið varið undanfarin misseri af Landssímanum til að kaupa upp ráðandi hluti í einkafyrirtækjum og er mér raunar til efs að síðasta ræðumanni sé það að skapi.

Hvernig er framtíð fjarskipta á Vestfjörðum best tryggð? - Með því að allir sitji við sama borð, landsbyggð sem þéttbýli, að ríkið veiti ekki sjálfu sér forskot sem öðrum stendur ekki til boða, að hlustað sé á sjónarmið sveitarfélaga og atvinnulífs, þeirra sem fjarskiptaþjónustu nota, að aðgengi að ljósvakafjölmiðlum sé bætt og að litlu lúxusarnir sem ég nefndi áðan séu líka til fyrir vestan.

Takk fyrir áheyrnina.

Kostnaður við stofnun og rekstur 2 Mbps stofnlínu eftir fjarlægð frá Reykjavík (án vsk. eða afslátta) í sept. 2000 Lagðar eru til grundvallar verðskrár Landssímans, Telenor Nett í Noregi og TeleDanmark í Danmörku. Stofnlínu þarf að nota við meira en 3 km. í Noregi, meira en 5 km. í Danmörku en hjá Landssímanum ef farið er út fyrir þjónustusvæði hverfissímstöðvar. Ath. að ekki er m.v. 300 km hámark norsku gjaldskrárinnar en miðað er við 75 km hámark skv. dönsku gjaldskránni. Tilgreindar vegalengdir eru annarsvegar loftlína og svo línulega en LÍ tekur gjald af línulegu, norsku og dönsku símafélögin taka hinsvegar km-gjaldið skv. loftlínu.
Stofnkostnaður	LÍ 1/10 '99	LÍ 1/9 '00	Breyting		TeleDanmark	TeleNor Nett
Stofnlínur ásamt  endasamböndum	174.037,-	138.058,-	-20,67%		206.861,-	126.469,-
Rekstrarkostnaður
Egilsstaðir 667 / 415 km	299.726,-	263.878,-	-11,96%		98.033,-	128.223,-
Ísafjörður 436 / 220 km	207.112,-	180.395,-	-12,90%		98.033,-	106.123,-
Hafnarfjörður 14 / 5 km	39.050,-	26.886,-	-31,15%		24.017,-	53.971,-